تأليف منتهى الآمال مردم را با تاريخ ، فضايل و مناقب معصومين عليهم السلام آشنا سازد ؟ كدام كتاب مانند سفينة البحار و نفس المهموم ، اين چنين بين اهل علم دست به دست مىگردد و از آن استفاده مىشود ؟ امروز هيچ‌كس نمىداند چند ميليون نسخه از مفاتيح يا چند صد هزار نسخه از منتهى الآمال منتشر شده است . مسلّماً ارزش هر كس به اندازهء نفع او براى جامعه است ؛ چنان‌كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در پاسخ اين سؤال كه : چه كسى محبوب‌ترين مردم نزد خداست ؟ فرمود : « أنفع الناس للناس » « 1 » و اين نشانه بركت در عمر و توفيق است . همان‌طور كه حضرت عيسى ( على نبيّنا و آله و عليه السلام ) گويد : خداوند مرا وجودى مبارك و پربركت قرار داده است : « وَ جَعَلَنِى مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ وَ أَوْصنِى بِالصَّلَوةِ وَ الزَّكَوةِ مَا دُمْتُ حَيًّا » « 2 » . كسانى مانند علّامه مجلسى ، علّامه طباطبائى و محدّث قمى ( تَغَمَّدهم‌الله بغفرانه و أسكنهم فراديس جنانه ) نيز مبارك و بركت‌خيز بوده‌اند . درست است كه محدث قمى ، نه فيلسوف بود ، نه عارفِ اصطلاحى ، نه رياضيدان و نه اصولى ، ولى مگر خدمت به مردم و تربيت اخلاقى آنان فقط منحصر به انباشتن اصطلاحات اين علوم است ؟ بلكه برعكس ، بسيار بوده‌اند كسانى كه جامع علوم و انبار اصطلاحات بوده‌اند ؛ ولى كارشان انباردارى اصطلاحات بوده است ، نه تربيت مردم و خدمت به جامعه . بسيار بوده‌اند كسانى كه سرمست از دانستن مشتى اصطلاحات ، چندى كوس « لِمَن الملك » نواخته‌اند ، ولى سرانجام هم خودشان فراموش شدند و هم آثارشان ؛ و كسى خيرى از آنها نديد : « جَرَتِ الرياحُ على رسوم ديارهم / فكأنّما كانوا على ميعاد » . چه بسيار كتاب‌ها و تأليفاتى كه عطّاران در آنها ادويه پيچيدند ! آرى ، مگر هر كسى مهذّب نفوس و هر اثرى پايدار است ؟ بارى ، عالم بزرگ و پارسا و فرزانه‌اى مانند مرحوم علّامه شعرانى ( طيّب‌الله رمسه ) ، پس از

--> ( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 164 ، كتاب الإيمان و الكفر ، باب الاهتمام بأُمور المسلمين ، ح 7 ؛ بحارالأنوار ، ج 74 ، ص 339 ، باب قضاء حاجة المؤمنين ، ح 122 . ( 2 ) . مريم ( 19 ) : 31 .